Môi giới chứng khoán (MGCK) là hoạt động kinh doanh chứng khoán, thể hiện vai trò trung gian trên TTCK của Công ty chứng khoán (CTCK) hoặc chủ thể khác, theo đó CTCK hoặc chủ thể khác thực hiện việc mua, bán, giao dịch chứng khoán thay cho khách hàng và được hưởng phí môi giới. Khách hàng sẽ phải chịu trách nhiệm đối với hậu quả kinh tế của giao dịch đó. Rủi ro mà nhà môi giới hay gặp phải là các khách hàng của mình hoặc các nhà môi giới giao dịch khác có thể không thực hiện thanh toán đúng hạn. Điều đó có nghĩa là khi thực hiện hoạt động môi giới cho khách hàng, các nhà môi giới hoàn toàn thực hiện theo lệnh của khách hàng và không chịu bất kì một trách nhiệm nào về những hậu quả hay thiệt hại mà khách hàng phải gánh chịu khi mua bán CK, trừ những trường hợp thiệt hại xảy ra do lỗi của nhà môi giới trong quá trình thao tác nghiệp vụ đã chuyển sai lệnh cho khách hàng. Theo quy định của Luật Chứng khoán năm 2006 và Luật Chứng khoán sửa đổi, bổ sung năm 2010 của Việt Nam, “Môi giới chứng khoán là việc làm trung gian thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng”.

Trong thời gian qua, cùng với sự phát triển không ngừng về quy mô của TTCK Việt Nam là sự lớn mạnh của các tổ chức tài chính trung gian, đặc biệt là các CTCK. Sự trưởng thành của các CTCK Việt Nam không chỉ thể hiện trong sự tăng trưởng số lượng và quy mô vốn mà còn thể hiện rõ nét qua phương thức và chất lượng cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Chính điều này đã làm tăng vai trò của CTCK đối với TTCK nói riêng và đối với nền kinh tế nói chung, đặc biệt chỉ xét riêng về nghiệp vụ MGCK cũng đã thấy được vai trò quan trọng của hoạt động này đối với các chủ thể tham gia trên TTCK Việt Nam, và đây là cũng là nghiệp vụ mang lại phần lớn lợi nhuận cho các CTCK.

Giảm chi phí giao dịch

Nếu không có sự giúp đỡ của MGCK, bạn có thể phải bỏ ra chi phí gấp mười lần để thương lượng thành công. Trên TTCK, để thẩm định chất lượng và giá cả của hàng hoá, cần tốn một khoản chi phí “khổng lồ” mà chỉ có các CTCK chuyên nghiệp, hoạt động trên quy mô lớn mới trang trải được. Thêm nữa, sự hiện diện của các tổ chức trung gian và chuyên nghiệp sẽ làm cầu nối cho các bên mua và bán gặp nhau, làm giảm đáng kể chi phí tìm kiếm đối tác, chi phí soạn thảo và giám sát thực thi hợp đồng. Nhờ đó, hoạt động môi giới giúp nâng cao tính thanh khoản của chứng khoán, thúc đẩy sự phát triển của TTCK.

Phát triển sản phẩm và dịch vụ trên thị trường

CTCK và các nhân viên môi giới, khi thực hiện vai trò làm trung gian giữa người bán (nhà phát hành) và người mua (nhà đầu tư) có thể nắm bắt được nhu cầu của khách hàng và nhu cầu của thị trường, từ đó mà hoạt động môi giới chính là một trong những nguồn cung cấp những ý tưởng thiết kế hàng hoá dịch vụ theo yêu cầu của khách hàng. Kết quả của quá trình đó, xét trong dài hạn, là cải thiện được tính đa dạng của sản phẩm và dịch vụ, nhờ đó đa dạng hoá cơ cấu khách hàng, thu hút được ngày càng nhiều nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội cho đầu tư tăng trưởng.

Có thể nhận thấy kết quả này không chỉ thu được trong những hàng hoá đơn lẻ như cổ phiếu, trái phiếu hay bất kỳ một công cụ tài chính nào khác, mà còn trong cả những ý tưởng về danh mục đầu tư, về sự phối hợp giữa những sản phẩm nhằm vào lợi ích nhất định…

Trên TTCK mới nổi, hàng hoá và dịch vụ còn nghèo nàn đơn điệu, nếu được tổ chức phát triển tốt, nghề MGCK có thể góp phần cải thiện được môi trường này. Môi trường đầu tư đa dạng về sản phẩm với phí dịch vụ thấp và mang lại lợi nhuận thoả đáng sẽ thu hút được nguồn vốn nhàn rỗi cho tăng trưởng.

Cải thiện môi trường kinh doanh

Cùng với sự phát triển hoạt động môi giới, cộng đồng các doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ hình thành nền văn hoá đầu tư với những thói quen tìm hiểu và tuân thủ pháp luật trong kinh doanh. Thêm nữa, nhờ cạnh tranh, chất lượng và hiệu quả của dịch vụ sẽ được gia tăng đáng kể, qua đó góp phần gia tăng lợi nhuận và thu hút nhà đầu tư đến mở tài khoản và giao dịch tại CTCK.

Chính hoạt động của các công ty MGCK và nhân viên môi giới là một yếu tố góp phần hoàn thiện môi trường pháp lý cho KDCK, bởi lĩnh vực này là nơi phát sinh và bộc lộ rõ những xung đột lợi ích giữa những đối tượng tham gia thị trường. Nếu môi trường pháp lý không đủ chặt chẽ và hiệu lực thì những mâu thuẫn phát sinh sẽ dẫn tới những đổ vỡ trên thị trường. Hoạt động môi giới sẽ đưa pháp luật đến với người đầu tư, giúp họ luôn có ý thức tìm hiểu và tuân thủ pháp luật trong quá trình theo đuổi lợi ích của mình; đồng thời cũng phản ánh những bất cập trong khuôn khổ pháp lý tới các nhà làm luật để kịp thời điều chỉnh.

Với vai trò như vậy, nhưng quá trình hoạt động của CTCK nói chung và nghiệp vụ MGCK nói riêng luôn tồn tại những mặt hạn chế, đặc biệt là các quy định pháp luật liên quan đến hoạt động MGCK, vì thế cần đưa ra được các giải pháp hoàn thiện pháp luật trong hoạt động MGCK.

Thứ nhất: Đối với các quy định của pháp luật về chủ thể hoạt động MGCK

Hiện nay ở Việt Nam, nhận thức của nhà đầu tư còn nhiều hạn chế. Việc siết chặt các quy định đối với hoạt động môi giới là cần thiết, góp phần bảo vệ nhà đầu tư và tạo ra sự ổn định, trật tự của TTCK nói chung.

Pháp luật cần quy định rõ hơn và kèm theo đó là các chế tài vừa bảo vệ nhà đầu tư, ổn định thị trường mà cũng giúp chính các CTCK trong tác nghiệp sao cho có uy tín nhất, đảm bảo hơn tính hiệu lực của các hợp đồng đã ký. Hiện nay, chủ thể của hoạt động MGCK là các cá nhân đáp ứng đầy đủ các yêu cầu pháp luật quy định và phải hoạt động trong một CTCK. Cụ thể hơn, Quyết định số 15/QĐ – BTC ngày 27/03/2008 về Quy chế hành nghề CK không cho phép các cá nhân hành nghề MGCK tự do, chứng chỉ hành nghề của người MGCK chỉ có giá trị khi người đó làm việc tại một CTCK và được công ty đó thông báo cho UBCKNN.

Tuy nhiên, quy định như vậy có vẻ đang kìm hãm sự phát triển tự nhiên của TTCK. Bởi lẽ khi nền kinh tế ngày càng phát triển, số lượng các công ty cổ phần tăng mạnh, thị trường OTC phát triển mạnh, cùng với đó là khối lượng giao dịch chứng khoán tăng cao, số lượng những nhà môi giới cũng cần phải tăng rất lớn, đặc biệt là thị trường OTC.Vì vậy nếu chỉ giới hạn hoạt động môi giới ở các CTCK thì đó sẽ là lực cản cho sự phát triển của TTCK.

Thứ hai: Đối với các quy định về nhận lệnh và chuyển lệnh

Việc nhận lệnh giao dịch tuân thủ chặt chẽ quy định tại khoản 1, 2, 3, 4, 5 Điều 33 quy chế tổ chức và hoạt động của CTCK. Việc nhập lệnh khách hàng, của nhân viên công ty và lệnh tự doanh vào hệ thống giao dịch của SGDCK phải theo đúng thứ tự và thời gian nhận lệnh và đúng quy trình giao dịch của công ty. Nghiêm cấm việc nhân viên CTCK chèn lệnh của khách hàng và có các hành vi vi phạm quy định ký quỹ giao dịch.

Thực tế hiện tại, các lệnh của khách hàng nếu được nhận từ phòng giao dịch hoặc đại lý nhận lệnh thì phải chuyển về chi nhánh hoặc trụ sở của CTCK, sau đó mới được chuyển tới SGDCK để khớp lệnh. Quy định như vậy có vẻ như chưa hợp lý, vì nếu các lệnh cứ đi theo cấp như vậy sẽ làm cho việc khớp lệnh không được thực hiện một cách nhanh chóng và chính xác, vì có lệnh tới trước, có lệnh lại tới sau do sự cố kỹ thuật chuyển lệnh lên SGDCK gây ra. Điều này gây thiệt hại trực tiếp cho người đầu tư và ảnh hưởng tới chất lượng giao dịch.

Thứ ba: Đối với các quy định pháp luật về thời gian thanh toán

Hiện nay thời gian thanh toán áp dụng khi giao dịch chứng khoán là T+3, tức là khi nhà đầu tư thực hiện giao dịch vào ngày T thì đến ngày T+3 họ mới nhận được tiền hoặc nhận được cổ phiếu. Chính điều này đang làm cho nhà đầu tư bị thiệt thòi và mất nhiều cơ hội đầu tư. Khi mà TTCK đang lên thì việc chờ đợi thời hạn thanh toán như thế sẽ có thể gây nên sự chậm trễ và bỏ lỡ cơ hội của nhà đầu tư.

Thực tế thì thời hạn thanh toán này còn có thể kéo dài đến T+4 hoặc T+5. Bởi vì chiều ngày T+3 nhà đầu tư mới nhận được tiền vào tài khoản hoặc nhận được cổ phiếu và đến ngày T+4 họ mới có thể bắt đầu giao dịch tiếp. Tuy nhiên, nếu ngày T vào phiên giao dịch đầu tuần tức là thứ hai thì nhà đầu tư còn có thể bán lại cổ phiếu đã mua hoặc đầu tư tiếp vào phiên cuối tuần tức là ngày thứ 6. Còn nếu mua bán vào các phiên giao dịch khác trong tuần thì lại phải chờ tới tuần sau. Để đảm bảo quyền lợi của nhà đầu tư và tạo ra một cơ chế vận hành nhanh nhạy cho TTCK, nên chăng có những sửa đổi về thời hạn thanh toán, có thể rút ngắn thời hạn thanh toán xuống còn T+1, T+2 ? Với điều kiện Việt Nam hiện tại, việc TTCK kì vọng vào thời gian thanh toán T +2 ra đời là hoàn toàn có cơ sở.

Như vậy, có thể thấy, thông qua các hoạt động kinh doanh chứng khoán, CTCK đã thực sự tạo ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của TTCK nói riêng và của nền kinh tế nói chung. CTCK đã trở thành nhân tố quan trọng không thể thiếu trong quá trình phát triển của TTCK và ở đó hoạt động MGCK cũng góp phần làm nên sự đa dạng trong nghiệp vụ, đồng thời không ngừng gia tăng lợi nhuận hàng năm cho các CTCK.

Với niềm tin của các nhà đầu tư vào sự ổn định kinh tế của đất nước trong năm con Rồng và phát biểu đầy lạc quan của Bộ trưởng Bộ Tài chính Vương Đình Huệ sau tiếng cồng khai xuân cho phiên giao dịch đầu năm, chúng ta hoàn toàn có quyền mong đợi và kỳ vọng nhiều sắc xanh và sắc tím sẽ hiện lên trên sàn GDCK Việt Nam trong năm 2012, và khi đó, hoạt động MGCK sẽ sôi động và tưng bừng trở lại.

( Mạnh Thọ - PVFC)

  Về trang trước    Bản in    Gửi email